1 Voorwoord

Bij de meeste uitkeringen die Stichting Lira doet, houdt Lira een percentage in ter besteding aan sociale, culturele en educatieve doelen: de zogeheten ‘socu-inhoudingen’. In 2025 was de socu-inhouding voor veruit de meeste geldstromen vastgesteld op 7,5%. Deze socu-inhoudingen worden jaarlijks door Stichting Lira aan Stichting Lira Fonds beschikbaar gesteld. Stichting Lira Fonds verdeelt de socu-gelden. Het Lira Fonds heeft een ANBI-status. 

In 2026 zal Lira Fonds zich heroriënteren, waarbij het Fonds expliciet gepositioneerd zal worden als strategisch instrument van Lira, waarbij de bestedingen niet alleen aantoonbaar bijdragen aan de positie van tekstauteurs, maar ook aan de strategische doelen van Lira. De doelstellingen zullen waar nodig leiden tot aanpassing van het huidige beleidskader als gepubliceerd op de website van Lira Fonds.

Lira Fonds gebruikt de socu-gelden om de positie van schrijvers te verbeteren.Oneffenheden - die nu eenmaal onontkoombaar zijn bij de verdeling van de auteursrechtelijke vergoedingen over grote aantallen rechthebbenden (waarvan sommigen niet te traceren zijn) - kunnen zo worden verzacht. Bijvoorbeeld voor de leenrechtuitkeringen en de thuiskopiegelden is destijds de eis door de politiek neergelegd om inhoudingen ter collectieve besteding te plegen. Lira doet de socu-inhoudingen ook krachtens de wederkerigheidscontracten die zij met buitenlandse zusterorganisaties heeft. Nederlandse rechthebbenden krijgen op basis van wederkerige afspraken vergoedingen uit andere landen minus socu-inhoudingen. Teneinde de Nederlandse rechthebbenden niet achter te stellen bij hun buitenlandse collega’s, doet Lira een socu-inhouding op de omgekeerde geldstromen van Nederland naar het buitenland. Inspraak en transparantie zijn van wezenlijk belang. De socu-gelden worden immers door alle auteurs gezamenlijk opgebracht. Het bestuur van Lira Fonds legt daarom jaarlijks de jaarrekening voor aan het bestuur van Stichting Lira. Tijdens de jaarlijkse vergadering van stemgerechtigde aangeslotenen, wordt door Lira verantwoording afgelegd over de bestedingen en het beleid voor de toekomst toegelicht.

Sociale doelen hebben altijd centraal gestaan bij Lira Fonds. Het gaat hier om voorzieningen die cruciaal zijn voor professionele auteurs als individu én beroepsgroep, zoals de beroepsverenigingen Auteursbond en NVJ, de Stichting Rechtshulp Auteurs en het Contractenbureau. In de loop der jaren heeft Lira Fonds een stevige basisinfrastructuur met sociale voorzieningen weten te leggen, waar schrijvers uit alle disciplines baat bij hebben.

Jaarlijks maakt Lira Fonds vele culturele projecten mede mogelijk, door een belangrijk deel van het beschikbare subsidiebudget aan culturele doelen te besteden. De culturele subsidies worden vooral toegekend voor schrijfopdrachten en -voordrachten op literaire evenementen en poëziefestivals, bijdragen aan de honoraria van toneelschrijvers en prijsuitreikingen.

Culturele toekenningen

Het bestuur laat zich bij de toekenningen van de aanvragen voor schrijfvoordrachten en schrijfopdrachten bijstaan door een deskundige, overwegend extern samengestelde, adviescommissie teneinde een objectieve kwaliteitsbeoordeling op de gestelde criteria te waarborgen. Deze adviescommissie is in 2025 vijfmaal bijeen geweest. Tijdens deze bijeenkomsten zijn 202 aanvragen behandeld. Van deze subsidieaanvragen zijn 119 aanvragen goedgekeurd en met een positief advies aan het bestuur van de Stichting Lira Fonds voorgelegd. Deze aanvragen zijn vervolgens allemaal door het Lira Fonds goedgekeurd. 83 aanvragen zijn afgewezen.

Beurzenregeling Wetenschappelijke Boeken

Jaarlijks ontvangen vier Nederlandse onderzoekers een beurs van 37.500 euro om een Nederlandstalig non-fictieboek te schrijven. Hiermee maakt Lira Fonds het voor onderzoekers mogelijk om een Nederlandstalig boek te schrijven, waarin een breed publiek in begrijpelijke taal wordt geïnformeerd over hun onderzoek en deelgenoot wordt gemaakt van hun fascinatie voor wetenschap. Het bestuur laat zich bij de toekenningen van de aanvragen voor de wetenschappelijke beurzen bijstaan door een externe deskundige multidisciplinaire adviescommissie, die speciaal voor deze regeling is samengesteld, teneinde een objectieve kwaliteitsbeoordeling op de gestelde criteria te waarborgen. Deze adviescommissie is in 2025 eenmaal bijeen geweest.

Lira Fonds sloot het jaar af met een negatief exploitatieresultaat van € 529 duizend. Een negatief resultaat van € 507 duizend was voorzien in de begroting 2025, met als doel de hoogte van het beschikbare eigen vermogen terug te brengen.

Aanvragers kunnen sinds enkele jaren via een portal veel eenvoudiger culturele subsidieaanvragen indienen dan voorheen. Hierdoor is het aanvraagproces gestroomlijnd en de afhandeling niet alleen voor de aanvragers, maar ook voor de adviescommissie en het bureau van Lira Fonds aanzienlijk eenvoudiger en sneller dan voorheen.