1 Voorwoord

Stichting Leenrecht incasseerde in 2025 € 11,0 miljoen (2024: € 10,9 miljoen) aan leenrechtrechtvergoedingen. Dit was nagenoeg gelijk aan het voorgaande jaar. De verdeling van gelden kwam uit op € 10,6 miljoen (2024:  € 11,0 miljoen). In tegenstelling tot de voorgaande jaren heeft Stichting Leenrecht niet het volledige beschikbare budget in verdeling genomen.  

In 2025 heeft Stichting Leenrecht onafhankelijk onderzoek laten doen naar de actuele verzameling uitgeleende boeken, en met name de verhouding van tekst en beeld daarin. Het was de bedoeling om de resultaten van dit onderzoek te betrekken in de vaststelling van de verdeelsleutel in de categorie Geschriften. De discussie over een eventuele aanpassing van de verdeelsleutel voor 2025 kon niet tijdig worden afgerond, waarop het bestuur heeft besloten de repartitie uit te voeren inclusief een kleine reservering van 3,5% van het totale budget voor boeken. Dit betrof tevens het van OCW verkregen budget voor vergoeding van uitleningen op scholen. Deze reservering zal in principe in 2026 alsnog worden uitgekeerd.

Uitgezonderd dit gereserveerde deel heeft Stichting Leenrecht per 31 december 2025 geen rechten meer te verdelen.   

Na uitgebreide consultatie van de achterban en afstemming met het College van Toezicht Auteursrechten heeft het bestuur een aantal veranderingen doorgevoerd in de bestuurlijke structuur van Stichting Leenrecht. Op 1 april 2025 zijn de nieuwe statuten en reglementen van kracht geworden.

Het toezichthoudend bestuur is teruggebracht van tien naar zes leden. In nieuwe samenstelling bestaat het uit twee onafhankelijke leden (voorzitter en een nieuw aangetreden penningmeester), drie toezichthoudende leden van de sectie Geschriften en een van de sectie Video.

De secties hebben eigen reglementen vastgesteld waarin onder meer is bepaald hoe men tot voordracht van de bestuursleden komt.Ook zijn de procedures vastgelegd voor aanwijzing van vertegenwoordigers door deelnemende organisaties in de secties.

Onderwijsinstellingen zijn vrijgesteld van de betaling van leenrechtvergoeding. In juli 2022 heeft de staatssecretaris bepaald dat deze vrijstelling zal komen te vervallen. In afwachting van de aanpassing van de wet heeft de minister van OCW een overeenkomst gesloten met Stichting Leenrecht voor de jaren 2023-2026 waarmee wordt voorzien in een aanvulling op de leenrechtincasso ter vergoeding van het uitlenen bij of door onderwijsinstellingen (PO, VO en MBO).

In 2023 is de omvang van het uitlenen op Nederlandse scholen onderzocht, mede in samenhang met de uitbreiding van het programma de Bibliotheek op School. Op grond van de resultaten van dit onderzoek heeft het ministerie de bijdrage aan de leenrechtincasso van 2025 vastgesteld op 1,86 miljoen euro. Stichting Leenrecht heeft dit bedrag ontvangen en doorbetaald aan de verdeelorganisaties Lira (schrijvende auteurs), PRO (uitgevers) en Pictoright (beeldmakers). De eerdergenoemde reservering (zie paragraaf Incasso en repartitie 2025) is naar rato doorgevoerd op de doorbetaalde bedragen.

De Wijzigingswet Wsob, waarin de aanpassing van het leenrechtartikel wordt geregeld, ligt inmiddels voor bij de kamer. De procedure voor de berekening van de door OCW te betalen vergoeding wordt separaat vastgelegd in een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB). In dat verband wordt in 2026 een herhalingsonderzoek uitgevoerd naar de actuele omvang van het uitlenen op scholen.        

Stichting Leenrecht was in 2025 op verschillende manieren actief op het gebied van internationale samenwerking. Als associate member van de International Federation of Reproduction Rights Organisations (IFRRO) was Stichting Leenrecht betrokken bij het Public Lending Right Forum van de federatie.

Stichting Leenrecht was jarenlang één van de drijvende krachten achter het netwerk Public Lending Right International dat zich inzette voor het uitwisselen van kennis op het gebied van het leenrecht en het adviseren van nationale overheden en rechthebbenden organisaties bij het invoeren van een lokaal systeem. In december 2025 is dit netwerk op initiatief van een aantal CBO’s, auteurs- en uitgeversorganisaties omgezet in de Association PLR International met rechtspersoonlijkheid en zetel in Genève. Directeur Arjen Polman van Stichting Leenrecht is verkozen tot president van deze organisatie. In deze hoedanigheid bekleedt hij tevens een zetel bij het Standing Committee on Copyright and Related Rights van de Wereld Organisatie voor de Intellectuele Eigendom (WIPO).      

De opkomst van schoolbibliotheken en het digitale lenen zijn sinds jaren de voornaamste uitdagingen voor het leenrechtstelsel. Inmiddels vraagt ook de razendsnelle opkomst van Artificiële Intelligentie om aandacht; wat betekent deze ontwikkeling voor bibliotheken en wat zijn in brede zin de gevolgen voor het stelsel van collectieve vergoedingen.

Stichting Leenrecht blijft zich inzetten voor commitment aan het auteursrecht en zijn oorspronkelijke doelstelling: een billijke vergoeding voor schrijvers en andere rechthebbenden voor het gebruik van hun werk.