Over Stichting Lira
Voor en door schrijvers, vertalers en journalisten
3.1 Over Lira
Hoe meer mensen zich aansluiten, hoe groter het collectief, hoe sterker onze positie.
Auteursrechtenorganisatie en belangenbehartiger
De Stichting Literaire Rechten Auteurs (Lira) is de auteursrechtenorganisatie en belangenbehartiger voor schrijvers, vertalers en journalisten. Lira heeft geen winstoogmerk en stelt zich geheel ten dienste van de makers van teksten. Het bestuur bestaat uit schrijvers, vertalers en journalisten.
Freelance tekstmakers (romanciers, dichters, vertalers, journalisten, scenaristen, theaterauteurs, educatieve auteurs, wetenschappers, ondertitelaars, librettisten, hoorspelauteurs, recensenten, bellettristen en nasynchronisatieschrijvers) die zich melden bij Lira kunnen erop rekenen dat wij ons inzetten voor een eerlijke vergoeding als hun werk wordt (her)gebruikt. Wij onderhandelen daartoe met partijen over collectieve betalingen. Het geld dat wij ontvangen wordt verdeeld onder de rechthebbende makers. Hoe meer mensen zich aansluiten, hoe groter het collectief, hoe sterker onze positie.
Ruim 17.000 zelfstandige tekstmakers hebben zich inmiddels aangesloten bij Lira en hebben daarmee bepaalde rechten en vergoedingsaanspraken in beheer aan Lira gegeven. Lira oefent deze uit voor exploitaties waarvoor schrijvers zelf niet of nauwelijks individueel zouden kunnen incasseren. Jaarlijks belegt Lira een vergadering voor stemgerechtigde aangeslotenen, waar het bestuur wordt benoemd en verantwoording aflegt over het gevoerde en te voeren beleid van Lira alsmede de behaalde resultaten.
Voor de onafhankelijke posities van voorzitter en penningmeester doet het bestuur een niet-bindende voordracht en beiden worden rechtstreeks benoemd door de vergadering van stemgerechtigde aangeslotenen.
De overige bestuursleden van Lira worden benoemd door Lira’s achterban en zijn deskundig op hun vakgebied. Zij hebben beroepservaring als schrijver, vertaler of journalist en belangstelling voor de voorwaarden waaronder schrijvers, vertalers en journalisten in Nederland werken.
De Auteursbond en de Nederlandse Vereniging voor Journalisten (NVJ) dragen beiden vertegenwoordigers voor in het bestuur van Lira. De door deze constituerende organisaties voorgedragen bestuursleden zijn lid van de Auteursbond respectievelijk van de NVJ. Met deze beide achterbanorganisaties werkt Lira nauw samen als strategisch partners. De directeur van Lira is als assessor aanwezig bij de bestuursvergaderingen van De Auteursbond en de directeur van de Auteursbond en de Algemeen Secretaris van de NVJ wonen uit hoofde van hun functie de Lira bestuursvergaderingen bij als assessor. Zij zitten bij de vergaderingen maar hebben geen stemrecht en dragen geen bestuurlijke verantwoordelijkheid.
De bestuursleden van Stichting Lira worden benoemd voor een periode van 3 jaar en kunnen worden herbenoemd, waarbij zij in beginsel niet meer dan driemaal als bestuurslid benoemd kunnen worden. Slechts wanneer dit wegens gewichtige redenen, waaronder het behoud van kennis en ervaring, noodzakelijk wordt geacht, kan een bestuurslid na een periode van negen jaar nog eenmaal voor een periode van drie jaar herbenoemd worden.
Een belangrijk uitgangspunt bij Lira’s bestuurlijke inrichting is, dat de rechthebbenden die worden vertegenwoordigd - en om wier aanspraken en vergoedingen het gaat - onderdeel zijn van het besluitvormingsproces. Zij nemen deel aan het permanente toezicht op de dagelijkse leiding en uitvoering. Lira’s bestuur is representatief, waarmee de billijke en evenwichtige vertegenwoordiging in het orgaan waar de toezichtfunctie is belegd is ingevuld conform de WTCBO.
Er is een duidelijke scheiding aangebracht tussen het toezichthoudend bestuur en de dagelijkse leiding en uitvoering, belegd bij de titulaire directie. Het toezichthoudend bestuur evalueert jaarlijks zichzelf, alsmede de directie en de uitvoeringsorganisatie. Hierbij wordt ook aandacht besteed aan gedrag en cultuur, openheid en aanspreekbaarheid en bewustwording van de verschillende rollen binnen de organisatie. Ook in 2024 heeft de zelfevaluatie plaatsgevonden. Aandachtspunt is scholing ter verdere professionalisering. Via brancheorganisatie VOI©E is een cursusaanbod op het terrein van governance, collectief beheer en auteursrecht beschikbaar voor bestuurders en medewerkers van CBO’s.
De dagelijkse leiding wordt gevoerd door een directieteam. De leden van de directie zijn geen rechthebbende auteurs en ontvingen dan ook geen vergoedingen van Lira uit de repartities in 2024 of in enig ander jaar.
Lira heeft zich verbonden aan de VOI©E Governance Code CBO's, waaronder een meldregeling vermoeden van een misstand of integriteitsschending. In 2024 zijn geen misstanden of integriteitsvragen aan de orde geweest. In het Bestuursreglement zijn bepalingen opgenomen over onafhankelijkheid en tegenstrijdige belangen, alsmede over het veilig melden van misstanden. In 2024 zijn er geen misstanden gemeld van de zijde van werknemers van Lira en de met haar verbonden rechtspersonen.
Tot de kring van belanghebbenden van Lira behoren naast auteurs en hun beroepsorganisaties voorts betalingsplichtigen die licenties van Lira afnemen dan wel een wettelijke vergoeding afdragen, voor de uitvoering belangrijke leveranciers van diensten, nationale en internationale beroeps- en belangenorganisaties van stakeholders, waaronder VOI©E, het CvTA, de internationale koepelorganisaties International Confederation of Societies of Authors and Composers (CISAC), International Federation of Reproduction Rights Organisations (IFRRO), Society of Audiovisual Authors (SAA) en International Authors Forum (IAF). Lira acht een goed contact met deze belanghebbenden van belang voor het vertrouwen in en draagvlak voor Lira’s beheersactiviteiten.
Op www.lira.nl zijn de Statuten, het Bestuursreglement, het Directiereglement, het Reglement Bestuursvergoedingen en het Statuut Middelenbeheer in te zien, alsmede alle Repartitiereglementen.
Voor de omschrijving van de doelstelling wordt verwezen naar de toelichtingen op de jaarrekening en voor de bestuurssamenstelling naar het overzicht van de samenstelling en nevenfuncties bestuur en directie.
De bestuursleden van Lira zijn veelal zelf ook rechthebbende en ontvingen in 2024 uit dien hoofde ook vergoedingen van Lira als hun werken werden gebruikt. In onderstaande tabel worden door hen ontvangen vergoedingen geclassificeerd weergegeven.
| Klasse | |
|---|---|
| Felix Rottenberg | € 0 |
| Annemarie Bon | > € 10.000 |
| Rien Verhoef | < € 10.000 |
| Maaike Bergstra | < € 1.000 |
| René Bogaarts | < € 1.000 |
| Julien Ignacio | < € 1.000 |
| Franky Ribbens | > € 10.000 |
| Atte Roskam | < € 1.000 |
| Jeroen Thijssen | < € 1.000 |
| Maarten van der Werf | < € 1.000 |
Klachten en commentaren
Stichting Lira doet er alles aan om de werkzaamheden in de keten van inning en verdeling van vergoedingen zorgvuldig uit te voeren. Om eventuele klachten van schrijvers, vertalers en journalisten in lijn met de vereisten van de Wet Toezicht te kunnen behandelen, heeft Stichting Lira een klachten- en commentarenprocedure. Voor auteurs bestaat de mogelijkheid om een geschil aanhangig te maken bij de Geschillencommissie Rechthebbenden. Meer informatie hierover, alsmede het Reglement Geschillencommissie, is te vinden op www.lira.nl. In 2024 is de Geschillencommissie Rechthebbenden niet bijeengeroepen.
Voor betalingsplichtigen is op de site van Lira een procedure te vinden met een verwijzing naar de Geschillencommissie Auteursrechten, waarover informatie te vinden is op de website van de geschillencommissie.
Repartitiereglementen en verdelingstermijn
Door het bestuur van Stichting Lira zijn repartitiereglementen vastgesteld, in te zien op de website van Lira. De repartitiereglementen worden minimaal om de drie jaar getoetst volgens onderstaand schema. In 2024 heeft geen toetsing van reglementen plaatsgevonden.
| Repartitiereglement | Datum vaststelling | Jaar van toetsing |
|---|---|---|
| Leenrecht Geschriften | 2 mei 2017 | 2026 |
| Leenrecht Multimedia | 2 mei 2017 | 2026 |
| Reprorecht | 17 juli 2020 | 2026 |
| Thuiskopie | 4 juli 2017 | 2026 |
| Basic Media Services | 4 juli 2017 | 2026 |
| e-Lending | 4 juni 2019 | 2025 |
| Video-on-Demand | 4 juni 2019 | 2025 |
Het reglement voor Basic Media Services is in concept gewijzigd en ligt ter goedkeuring voor bij het CvTA, dat aanvullende informatie heeft gevraagd.
Op grond van de Wet Toezicht moeten gelden die Lira van andere CBO’s ontvangt binnen zes maanden na ontvangst in verdeling worden genomen. Gelden die Lira zelf bij gebruikers int, moeten binnen negen maanden na afloop van het boekjaar waarin deze zijn ontvangen in verdeling worden genomen. Na eerste verdeling volgen gebruikelijk drie na-repartities, waarna (afhankelijk van de omvang van het resterende budget) ofwel een afsluitende pro-rato uitkering plaatsvindt ofwel een toevoeging aan het repartitiebudget van het lopende jaar. Voor mogelijke na-claims op grond van de termijnen in het BW over het 4e of 5e jaar, houdt Lira veelal een bescheiden naclaim-reserve aan, die in ieder geval nooit meer dan 10% bedraagt.
Risicobeheersing
Het bestuur van Stichting Lira is zich bewust van de risico’s die het gevolg zijn van de activiteiten als collectieve beheersorganisatie. Stichting Lira maakt voor haar operationele activiteiten gebruik van de diensten van Cedar B.V. Bestuur en directie van Lira zijn verantwoordelijk voor het in overleg met Cedar onderkennen, analyseren en beheersen van de risico’s. De risico’s worden onderverdeeld naar strategische, governance, financiële en operationele risico’s. De risicobereidheid van de stichting om haar doelstellingen te bereiken kan getypeerd worden als risicomijdend. Voor gesignaleerde risico’s worden maatregelen ter reducering getroffen.
Strategische risico’s: Stichting Lira is sterk afhankelijk van wet- en regelgeving op auteursrechtelijk gebied, alsmede van (technologische) ontwikkelingen in het gebruik van auteursrechtelijk beschermde werken. De representativiteit van de vertegenwoordigde rechthebbenden van Lira is van belang om haar positie als collectieve beheersorganisatie te onderbouwen en te behouden.
Governance risico’s: Stichting Lira moet als auteursrechtenorganisatie voldoen aan de eisen van de ‘Wet toezicht en geschillenbeslechting collectieve beheersorganisaties auteurs- en naburige rechten’ en valt op basis van deze wet onder het toezicht van het CvTA. Ook is de WNT van toepassing op de bezoldiging van topfunctionarissen. Lira heeft een formele scheiding tussen het (toezichthoudend) bestuur en de directie, alsmede tussen de directie en de feitelijke uitvoering van de operationele processen door medewerkers van Cedar.
Financiële risico’s: Stichting Lira int, verdeelt en beheert omvangrijke geldstromen. In de operationele en financiële processen zijn diverse maatregelen van interne controle getroffen, waaronder controle-technische functiescheidingen en gelimiteerde tekenbevoegdheden. De gelden worden grotendeels ontvangen van andere collectieve beheersorganisaties en worden geïnd in euro’s en op kasbasis verantwoord. De gelden staan uit op spaarrekeningen en deposito's bij meerdere grote banken in Nederland. De tegoeden op spaarrekeningen zijn direct opeisbaar, de deposito's hebben vaste looptijden tot maximaal 12 maanden. Het bestuur van Stichting Lira heeft een Statuut Middelenbeheer vastgesteld, in te zien via www.lira.nl, waarin het beleid met betrekking tot het beheer en beleggen van de beschikbare gelden is vastgelegd. Met betrekking tot het beheerde vermogen wordt gekozen voor een risicomijdend middelenbeheer. Voor het middelenbeheer zal Cedar bij de uitvoering van taken de uitgangspunten zoals neergelegd in het Statuut Middelenbeheer volgen en respecteren. De verantwoordelijkheid voor het middelenbeheer ligt bij het bestuur van Lira. De uitvoering van het vastgestelde beleid ligt bij de directie van Lira en de controller van Cedar.
Operationele risico’s: Stichting Lira keert vergoedingen uit aan een zeer groot aantal rechthebbenden en voor een divers gebruik van onder andere boeken, tijdschriften en tv-uitzendingen. De operationele processen zijn ingericht op basis van de door het bestuur vastgestelde en door het CvTA goedgekeurde repartitiereglementen. De stichting maakt gebruik van de dienstverlening van Cedar, waarbij gebruik gemaakt wordt van complexe geautomatiseerde systemen. De beschikbaarheid en betrouwbaarheid van deze systemen is van groot belang.