4 Stichting Lira in 2024

Bij een vergelijking van de verschillende incassostromen in 2024 met die van 2023 springt met name de lagere thuiskopie-incasso in het oog. Deze afname is eigenlijk een terugkeer naar het gebruikelijke niveau voor thuiskopie, na een uitzonderlijk hoge incasso in 2023 (toen werd in december een nabetaling van aangehouden thuiskopiereserves over de jaren 2019 en 2020 gedaan, die in 2024 is gereparteerd).

De incasso voor leenrecht en voor e-lending is redelijk stabiel. Ook in 2024 ontving en verdeelde Lira vergoedingen die Stichting Leenrecht van het Ministerie van OCW ontving voor uitleningen op scholen. Voor de toekomst wordt in opdracht van OCW periodiek een representatieve steekproef gedaan naar de uitleningen op scholen, op basis waarvan vergoedingen aan Stichting Leenrecht zullen worden betaald. Daarnaast ligt een wetswijziging in het verschiet, waarbij de zogeheten onderwijsvrijstelling verdwijnt en ook de schooluitleningen onder dezelfde wettelijke basis zullen vallen. 

De incasso die Lira ontving in 2024 voor reprorecht is gestegen, met name door de hogere incasso die Stichting Reprorecht in 2023 heeft geïnd. De tweejaarlijkse cyclus van de reprorechtincasso wil nog wel eens fluctueren.

De stijging van de BMS-incasso is het gevolg van toegepaste indexatie en de toename van de incasso die Videma heeft gerealiseerd en die wordt toegevoegd aan het BMS-budget.

Voor EMS (VOD) is in de afgelopen jaren steeds slechts een (zeer) laag incassoniveau behaald, omdat het huidige model van vrijwillig collectief beheer (VCB-model) in de praktijk niet leidt tot een verwacht resultaat qua incasso van vergoedingen voor de filmmakers. In de afgelopen jaren is Lira’s incasso voor VOD (in tegenstelling tot de omzetten van de VOD-aanbieders) dan ook sterk gedaald. Wel heeft Lira in 2024 (net als in 2023) opgaven en nabetalingen van enkele VOD-distributeurs ontvangen over oudere jaren en die vervolgens nog in hetzelfde jaar heeft gereparteerd, waar mogelijk op basis van de aangeleverde gebruiksgegevens.

In 2024 reparteerde Lira 31,2 miljoen euro, een stijging ten opzichte van 27,7 miljoen in het voorgaande jaar 2023. Vooral de BMS/EMS- en reprorecht-verdelingen waren (iets) hoger dan het voorgaande jaar, omdat de incasso iets steeg.

In 2024 was de repartitie van thuiskopiegelden veel hoger ten opzichte van 2023, omdat eerder gereserveerde thuiskopiegelden die Lira eind 2023 heeft ontvangen (over 2019 en 2020) in 2024 in verdeling zijn gebracht.

Ten aanzien van EMS (VOD) heeft Lira in 2024 gelden verdeeld van ontvangen nabetalingen en opgaven van enkele VOD-distributeurs over de jaren 2019-2022. Sinds het sluiten van een convenant met het samenwerkingsverband van omroepen, distributeurs en producenten (RODAP) in 2015 zouden alle streamingsdiensten VOD-vergoedingen afdragen én gebruiksdata aanleveren aan rechtenorganisaties voor de verdeling onder de makers.

Helaas is dit na 10 jaar nog altijd niet gelukt. Daarom moest Lira in de afgelopen jaren de (geringe en afnemende) beschikbare VOD-vergoedingen noodgedwongen op andere wijze verdelen, zoals bijvoorbeeld op basis van verkoopcijfers van dvd’s. In 2023 en 2024 heeft Lira alsnog betalingen en/of gegevens ontvangen van sommige VOD-aanbieders over de periode 2019-2022. Van andere VOD-aanbieders hebben we echter geen of onvolledige data gekregen en/of geen of onvolledige vergoedingen ontvangen. Zo zijn bijvoorbeeld nog altijd geen vergoedingen beschikbaar voor programma’s die worden aangeboden door Netflix, KPN en Pathé Thuis. Van een marktdekkende regeling kan dus helaas nog steeds niet worden gesproken.

In 2024 heeft Stichting Lira wederom dBos gelden ontvangen van Stichting Leenrecht, op grond van een overeenkomst tussen De Staat der Nederlanden en Stichting Leenrecht. Deze overeenkomst is bedoeld om de effecten te compenseren van een geïntensiveerde samenwerking tussen onderwijsinstellingen en bibliotheken, waarbij delen van de collecties van de openbare bibliotheken zijn verschoven naar de onderwijsinstellingen, die zijn vrijgesteld van de betaalplicht van leenrecht. Net als in 2023, heeft Lira de dBos-vergoedingen verdeeld onder kinder- en jeugdboekenauteurs, op basis van een NUR-code selectie. Op de van Stichting Leenrecht ontvangen € 979.114 zijn de reguliere inhoudingen toegepast: 7,5% is ingehouden voor sociaal-culturele doeleinden. De resterende € 905.681 is onder inhouding van 4% administratievergoeding uitgekeerd aan 2.682 rechthebbenden, waarbij een ondergrens is gehanteerd van € 5. Er zijn geen reserveringen aangehouden. Een restbedrag van € 14 kon nog niet uitgekeerd worden aan rechthebbenden.

Lira streeft naar een optimaal snelle, rechtvaardige en efficiënte uitkering van alle incassostromen, uiteraard met inachtneming van de geldende wettelijke termijnen. Lira hanteert conform haar repartitiereglementen een maximum van 10% van de oorspronkelijke incasso als reservering voor claims over het vierde en vijfde jaar na incasso, op grond van de termijnen in het Burgerlijk Wetboek.

De afgelopen jaren heeft Lira hard gewerkt om te zorgen dat de beschikbare nog te verdelen rechten afnamen. Door verschillende eenmalige uitkeringen en afsluitende repartities daalde het niveau van de nog liggende gelden fors in 2022. Met name door een laat in het jaar 2023 ontvangen betaling van thuiskopiegelden over 2019 en 2020 gold dat niet voor 2023. Maar in 2024 is het niveau van de nog liggende gelden weer verder gedaald tot het laagste niveau sinds 2021.

In het boekjaar is een stelselwijziging doorgevoerd waardoor de te verdelen rechten zijn gewijzigd. In voorgaande jaren werd de bij repartitie in te houden administratievergoeding in mindering gebracht op de gepresenteerde te verdelen rechten en apart in de balans opgenomen. Omdat over de te verdelen rechten verder steeds over de bruto bedragen - dus zonder deze inhouding - wordt gesproken is besloten deze presentatie te wijzigen. Alle hierdoor beïnvloede vergelijkende cijfers in dit jaarverslag zijn hierop aangepast ten opzichte van het vorige jaarverslag. Voor meer informatie hierover wordt gegeven onder het kopje Stelselwijziging bij de grondslagen voor de waardering van de jaarrekening.