1 Voorwoord

In 2023 incasseerde Lira bijna 32 miljoen euro en verdeelde bruto zo’n 30 miljoen euro onder schrijvers, vertalers en journalisten. Lira sloot het jaar af met een positief exploitatieresultaat van ruim een half miljoen euro.

De hoge incasso- en repartitieniveaus van de afgelopen jaren hebben het mogelijk gemaakt dat Lira het percentage ter dekking van haar exploitatiekosten in de afgelopen jaren stapsgewijs van 10% heeft kunnen verlagen naar 8%.

Lira tracht altijd zo efficiënt en kostenbewust mogelijk te werken, zodat zoveel mogelijk van de geïncasseerde gelden onder de auteurs kunnen worden verdeeld. Door kostenbeperkingen, incidentele meevallers en de gestegen rentebaten, is het eigen vermogen inmiddels aan de hoge kant. Lira heeft daarom besloten om de administratiekosten tijdelijk fors verder te verlagen en voor 2024 vastgesteld op 4%, zodat het eigen vermogen via een voorzien negatief exploitatieresultaat gecontroleerd wordt verlaagd.

Lira houdt niet alleen voor de dekking van haar operationele kosten een percentage in bij de uitkeringen aan auteurs, maar ook ten behoeve van collectieve sociale, culturele en educatieve doelen. Deze zogeheten socu-inhoudingen worden via het Lira Fonds besteed. In 2023 was de socu-inhouding ongewijzigd vastgesteld op 7,5%. Dit zal ook voor 2024 worden aangehouden. Op langere termijn is de verwachting, dat de socu-inhouding weer terug zal veren naar de 10%, het niveau waarop het jarenlang van oudsher was vastgesteld.

In 2023 kwam ongeveer 1 miljoen euro beschikbaar via Stichting Leenrecht ter compensatie van misgelopen leenrechtvergoedingen bij schoolbibliotheken en de Bibliotheek op school (dBos). Deze compensatieregeling, die via het Ministerie van OCW beschikbaar wordt gesteld aan de rechthebbenden, komt met name ten goede aan de schrijvers van jeugd- en kinderliteratuur voor de uitleningen van hun werken op scholen. Daarnaast ligt een wetswijziging in het verschiet. Na de grote terugloop in uitleenvergoedingen in de periode dat bibliotheken wegens corona moesten sluiten, was gelukkig in 2023 een sterke opleving te zien van het aantal uitleningen door openbare bibliotheken. Het aantal e-book-uitleningen steeg bij de start van de pandemie en bevindt zich sindsdien al een paar jaar op een redelijk stabiel niveau.

Lira vervolgde in 2023 diverse stakeholder-overleggen, georganiseerd op initiatief van het Ministerie van OCW, over collectieve regelingen voor out-of-commerce werken. In het kader van de implementatie van de Europese Digital Single Market (DSM)-richtlijn in 2021, kijkt Lira samen met vertegenwoordigers van andere rechthebbenden en van erfgoedinstellingen naar de mogelijkheden voor regelingen onder een model van extended collective licensing (ECL). Naar verwachting zullen deze overleggen in 2024 leiden tot een koepelovereenkomst voor archieven van kranten en tijdschriften. Deze regelingen liggen in het verlengde van de overeenkomsten die Lira al sinds 2010 heeft gesloten met de Koninklijke Bibliotheek en met andere archiefinstellingen om online toegang tot gedigitaliseerd erfgoed mogelijk te maken.

Voornoemde wetswijziging in 2021, leidt er toe dat ook voor andere makers dan de hoofdmakers van films en series vergoedingen voor hergebruik van hun werken beschikbaar moeten komen. Met meerdere andere rechtenorganisaties en beroepsorganisaties gezamenlijk, werden door Lira in 2023 de onderhandelingen met RODAP (het samenwerkingsverband van omroepen, distributeurs en producenten) voortgezet over een regeling voor Video-on-Demand (VOD).

De hoofdmakers (scenarioschrijvers, regisseurs en hoofdrolacteurs) hebben al sinds 2015 met RODAP in een Convenant afspraken gemaakt over vergoedingen voor VOD. Deze afspraken zijn op basis van een vrijwillige regeling, omdat de wetgever VOD heeft uitgezonderd van de wettelijke collectieve vergoedingsaanspraak. In de praktijk blijken de afspraken echter gecompliceerd en buitengewoon lastig te handhaven. Hierdoor zijn de geïncasseerde vergoedingen voor de filmmakers gedaald in de afgelopen jaren, terwijl de omzetten van VOD-aanbieders juist explosief zijn gestegen. Het uitgangspunt van de Auteurswet is echter, dat de vergoedingen voor filmmakers niet alleen billijk moeten zijn, maar ook proportioneel ten opzichte van de verdiensten van exploitanten.

Hopelijk lukt het om in 2024 dit tij te keren, waarbij de wens van de filmmakers voor een stevige wettelijke positie helaas nog altijd niet door de wetgever is ingewilligd, ook niet na de consultaties over de voorgenomen wetswijziging op grond van de evaluatie Auteurscontractenrecht. In 2023 is de laatste hand gelegd aan dit wetsvoorstel, dat de positie van de makers beoogt te versterken en dat in 2024 zal worden ingediend bij de Tweede Kamer.

In 2021 werd ook een nieuw persuitgeversrecht ingevoerd. Op basis hiervan, kunnen persuitgevers een vergoedingsafspraak maken voor het gebruik van hun content door platforms zoals Google News en andere zoekmachines, nieuwsaggregatiesites en mediamonitoring-organisaties. Lira heeft in 2023 gesprekken gevoerd met de nieuw opgerichte uitgeversorganisatie OPR, over een passend aandeel voor de makers. Deze gesprekken hebben nog niet geleid tot overeenstemming. Nieuwe wetgeving biedt in de toekomst wellicht ook mogelijkheden om grote marktpartijen zoals internet serviceproviders aan te spreken op een redelijke inkomstenverdeling met de makers.

Lira heeft in de afgelopen jaren passende beveiligingsmaatregelen genomen om misbruik van en ongeautoriseerde toegang tot persoonsgegevens te beperken. Alleen noodzakelijke personen hebben toegang tot persoonsgegevens, de toegang is afgeschermd en de beveiligingsmaatregelen worden regelmatig gecontroleerd. De communicatie tussen gebruikers en Lira’s website en portal is versleuteld en Lira heeft tweefactor-authenticatie ingevoerd. Periodiek wordt met een security baseline audit gecheckt of alles nog goed functioneert en worden zogeheten penetratietests uitgevoerd om een goed beeld te krijgen van mogelijke risico's en bedreigingen. Sinds 2020 controleert Lira met iDIN de identiteit van alle relaties. Voor alle gegevens geldt, dat Lira zich houdt aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Lira verwerkt persoonsgegevens van auteurs en bewaart deze zo lang als nodig voor het behartigen van de belangen van de auteurs, het beheer van de rechten van de auteurs, de uitvoering van het aansluitingscontract of zo lang als de wet dat voorschrijft. Dat laatste is bijvoorbeeld het geval bij de zogeheten renseigneringsverplichting, op grond waarvan Lira sinds 2022 de burgerservicenummers en geboortedata van relaties die vergoedingen ontvangen moet doorgeven aan de Belastingdienst.